Viser innlegg med etiketten Religion. Vis alle innlegg
Viser innlegg med etiketten Religion. Vis alle innlegg
fredag, januar 09, 2015
Am I Charlie?
This week saw the terrible terrorist attack on the satirical French satirical magazine Charlie Hebdo.
Quickly, people started showing posters and pictures saying "I am Charlie/Je suis Charlie" in solidarity with the magazine.
Almost as quickly, commentaries started problematizing the "Je suis Charlie"-slogan, claiming that it is easy to show solidarity in such an extreme situation, but that that many have been careful in their support, even directly negative to Charlie Hebdo and other media publishing deliberatively provocing Muhammed-caricatures, during the previous years.
I myself put up a "Je suis Charlie" in social media, even though I haven't published a single Muhammed-caricature. Am I a hypocrit? In my opinion I'm not.
Different institutions take on different roles in a society. The role of Charlie Hebdo has been that of the provocateur - deliberatively attacking all forms of authority. But if we all should take on this role it would make for a very high conflict level in the society. For all practical means we agree to disagree on a wide variety of subjects and downplay these disagreements. Both in personal relations and in society at large this is necessary simply to make things run smoothly (this has its limits of course).
In this situation, humorists have a very important role. I cannot go around mocking people and opinions I think are stupid all the time - because I have to deal with people, and that presupposes a certain level of mutual trust and respect. However, I can laugh of the caricatures. It shows my opinion but takes away some of the personal dimension. The caricatures are also public - a part of our common frame of reference and conversation.
Paradoxically, this is especially important in a time of increased polarization. To counter polarization we both need to build trust between different groups at the same time as we must ridicule authorities.
Therefore we need Charlie Hebdo, Monty Python and Kurt Westergaard. There might come a day when I myself personally need to use the weapon of humour. That day I have that possibility because of them. They take the necessary role of the provocatours. And provocation is necessary to keep the power in check as laughter is the quickest way to undress a tyrant. These humorists keep free speech open on our behalf.
So am I Charlie? Maybe not. But I hope that I could have been.
fredag, desember 02, 2011
Anbefaling: Omvend meg!
Kjetil Hope er misjonærbarnet som byrja på teologiutdanning, mista trua, svinga over til bratt ateisme a'la Dawkins, men som no utforskar tru på ein ganske open og udogmatisk måte.
Hope har lenge diskutert på Verdidebatt (nettforumet til Vårt Land), og har no fått laga NettTVserie av sin religiøse diskusjon: Omvend meg! Dette har vorte ein veldig bra og fin serie som tek opp problema med religiøs tru i det moderne Norge.
Anbefalast!
(einaste aberet er at diskusjonar har vorte kutta vekk til fordel for korte episodar. Oppfordringa går difor til VL om å lage TV-serie med halvtimes episodar :-))
Hope har lenge diskutert på Verdidebatt (nettforumet til Vårt Land), og har no fått laga NettTVserie av sin religiøse diskusjon: Omvend meg! Dette har vorte ein veldig bra og fin serie som tek opp problema med religiøs tru i det moderne Norge.
Anbefalast!
(einaste aberet er at diskusjonar har vorte kutta vekk til fordel for korte episodar. Oppfordringa går difor til VL om å lage TV-serie med halvtimes episodar :-))
søndag, mai 29, 2011
Bibelen: ei foreløbig oppsummering
Så bloggen var ikkje heilt daud, sjølv om dette er fyste innlegget i 2011. Slik er det når ein bloggar etter lyst-prinsippet.
I fjord sette eg i gong med å lese bibelen frå perm til perm. Sidan dette også har vorte styrt av lyst-prinsippet, har det gått litt i rykk og napp. Men no har eg vore i gong igjen. I byrjinga var eg flink og la ut omtaler for kvar bok, men no har eg heller tatt eit jafs, og serverar her nokon strø-tankar f.o.m 4. Mosebok t.o.m. Ester.
Kvifor lese Bibelen? Eg ser på meg sjølv som ikkje-truande, men likevel finn eg mange gode grunnar til å lese Boka (stor bokstav nyttast her for å markere den plassen denne boka har i kulturhistoria, idéhistoria og litteraturen - ein kjem ikkje utanfor).
- den er til tider fantastisk skrive
- den gir eit innblikk i heilt andre samfunn enn det vi sjølv lever i (som Georg Johannesen sa: skal du få eit perspektiv på den tida vi lever i, må ein lese gamle bøker frå då tidene var annleis - så gamle bøker som mogleg).
- For å forstå religion generelt og kristendom og jødedom spesielt, slik den har påverka samfunnet, og slik den utøvast i dag.
- for å sjå ein del av dei ur-narrativa som ligg i vår kultur (skyld og skam, svik, hovmod etc.).
Mange og gode grunnar, altså. Eg skal utdjupe 2 poeng.
Innblikk i andre samfunn:
Ein kan lese kongebøkene, eller ein kan lese Snorre, og det vil slå ein at voldsnivået er ganske annleis enn det vi har i vår norske vugge i dag. Kristendomsundervisninga underslo heilt klart ein del sider ved Kong David som var for sterk kost for norske 13-åringar. Men er det kost for vaksne kristne eller jødar at David berre stilte seg i rekka av torturistar og etnisk motiverte folkemorderar? Personligheitstrekk som psykopati, asosialitet, post-traumatisk stress, personligdomsforstyrring etc. ville verka absurde i ein slik setting som beskrivast i desse bøkene. Og då liknande krigstilstandar går att i mange arkaiske bøker, kan det tyde på at dette er samfunnstilstandar som har vore svært vanlige opp gjennom historia.
Forståing av religion.
Det er nok å slå inn opne dører, men det er svært lite til felles med den gammaltestamentlige religionen og dagens norske kristne religionsutøving. Kanskje kan desse bøkene, der jødane slost med sverdsegg for landet sitt, gi nokre peikarar til den valdelige konflikta i Israel/Palestina i dag, men la oss for all del håpe at ikkje for mange lar seg inspirere av forfedrenes framgangsmåtar.
A deja!
I fjord sette eg i gong med å lese bibelen frå perm til perm. Sidan dette også har vorte styrt av lyst-prinsippet, har det gått litt i rykk og napp. Men no har eg vore i gong igjen. I byrjinga var eg flink og la ut omtaler for kvar bok, men no har eg heller tatt eit jafs, og serverar her nokon strø-tankar f.o.m 4. Mosebok t.o.m. Ester.
Kvifor lese Bibelen? Eg ser på meg sjølv som ikkje-truande, men likevel finn eg mange gode grunnar til å lese Boka (stor bokstav nyttast her for å markere den plassen denne boka har i kulturhistoria, idéhistoria og litteraturen - ein kjem ikkje utanfor).
- den er til tider fantastisk skrive
- den gir eit innblikk i heilt andre samfunn enn det vi sjølv lever i (som Georg Johannesen sa: skal du få eit perspektiv på den tida vi lever i, må ein lese gamle bøker frå då tidene var annleis - så gamle bøker som mogleg).
- For å forstå religion generelt og kristendom og jødedom spesielt, slik den har påverka samfunnet, og slik den utøvast i dag.
- for å sjå ein del av dei ur-narrativa som ligg i vår kultur (skyld og skam, svik, hovmod etc.).
Mange og gode grunnar, altså. Eg skal utdjupe 2 poeng.
Innblikk i andre samfunn:
Ein kan lese kongebøkene, eller ein kan lese Snorre, og det vil slå ein at voldsnivået er ganske annleis enn det vi har i vår norske vugge i dag. Kristendomsundervisninga underslo heilt klart ein del sider ved Kong David som var for sterk kost for norske 13-åringar. Men er det kost for vaksne kristne eller jødar at David berre stilte seg i rekka av torturistar og etnisk motiverte folkemorderar? Personligheitstrekk som psykopati, asosialitet, post-traumatisk stress, personligdomsforstyrring etc. ville verka absurde i ein slik setting som beskrivast i desse bøkene. Og då liknande krigstilstandar går att i mange arkaiske bøker, kan det tyde på at dette er samfunnstilstandar som har vore svært vanlige opp gjennom historia.
Forståing av religion.
Det er nok å slå inn opne dører, men det er svært lite til felles med den gammaltestamentlige religionen og dagens norske kristne religionsutøving. Kanskje kan desse bøkene, der jødane slost med sverdsegg for landet sitt, gi nokre peikarar til den valdelige konflikta i Israel/Palestina i dag, men la oss for all del håpe at ikkje for mange lar seg inspirere av forfedrenes framgangsmåtar.
A deja!
tirsdag, mars 16, 2010
3. mosebok - I am the law!
Judge Dredd (i Sylvester Stallone sin skikkelse) har nett avretta eit snes forbryterar. Ein av dei overlevande spør med frykt i stemma "Isn't that against the law?". Judge Dredd svarar bestemt: "I am the law". Så enkelt kan det gjerast.
Men over til saka: 3. mosebok inneheld store delar av det som er kjent som moselovene. Moselovene har vorte skulda for mykje; for å vere gamaltestamentlige, for å vere inhumane, for å hisse til hemn, og ikkje minst for å vere umoglege å gjennomføre i praksis fordi dei er innbyrdes sjølvmotseiande. Tilhengarar har peika på at mange av lovene må sjåast på som velmeinte råd basert på livsvisdom tileigna gjennom slektene. Dette er nærliggande å tenke om til dømes lovene mot incest (incestforbodet er for øvrig eit av dei vanligaste tabuane ein finn att i menneskelige kulturar) og fleire lovene om ureinskap (ein visste ikkje kva infeksjonar og mikrobiologisk smitte var på denne tida, men det å vaske seg og halde litt avstand er jo kjent å hjelpe også i dag).
Når det er sagt har jo desse nyttige levereglane smitta over på ein del andre felt. Det er velkjent at å ligge med ein mann som ein ligg med ei kvinne er ein styggedom. Men kva med pikekos? Meir akseptert? Om det står det ingen ting. Eller var det slik at kvinner ikkje skulle lese bibelen (kvinner gir jo jamt over under halve erstatninga - 20 sekel mot 50 sekel) som menn når utløyste frå lovnadar). Men det er vel alt i alt litt barnslig å skulde mosebøkene for å vere up-to-date med Noreg 2010 på dette feltet.
Meir interessant er det at alle desse lovene seier noko om kva som vart sett på som viktig og mindre viktig i samfunnet på denne tida: kva er positivt, tabu, direkte syndig eller dygd. For eksempel står det mange stader at innvandrarar skal behandlast som andre "for de var sjølv innvandrarar ein gong", og at ein generelt skal ta vare på dei svake og fattige i samfunnet.
Så det er lysskjær også under lova.
Men over til saka: 3. mosebok inneheld store delar av det som er kjent som moselovene. Moselovene har vorte skulda for mykje; for å vere gamaltestamentlige, for å vere inhumane, for å hisse til hemn, og ikkje minst for å vere umoglege å gjennomføre i praksis fordi dei er innbyrdes sjølvmotseiande. Tilhengarar har peika på at mange av lovene må sjåast på som velmeinte råd basert på livsvisdom tileigna gjennom slektene. Dette er nærliggande å tenke om til dømes lovene mot incest (incestforbodet er for øvrig eit av dei vanligaste tabuane ein finn att i menneskelige kulturar) og fleire lovene om ureinskap (ein visste ikkje kva infeksjonar og mikrobiologisk smitte var på denne tida, men det å vaske seg og halde litt avstand er jo kjent å hjelpe også i dag).
Når det er sagt har jo desse nyttige levereglane smitta over på ein del andre felt. Det er velkjent at å ligge med ein mann som ein ligg med ei kvinne er ein styggedom. Men kva med pikekos? Meir akseptert? Om det står det ingen ting. Eller var det slik at kvinner ikkje skulle lese bibelen (kvinner gir jo jamt over under halve erstatninga - 20 sekel mot 50 sekel) som menn når utløyste frå lovnadar). Men det er vel alt i alt litt barnslig å skulde mosebøkene for å vere up-to-date med Noreg 2010 på dette feltet.
Meir interessant er det at alle desse lovene seier noko om kva som vart sett på som viktig og mindre viktig i samfunnet på denne tida: kva er positivt, tabu, direkte syndig eller dygd. For eksempel står det mange stader at innvandrarar skal behandlast som andre "for de var sjølv innvandrarar ein gong", og at ein generelt skal ta vare på dei svake og fattige i samfunnet.
Så det er lysskjær også under lova.
tirsdag, februar 16, 2010
2. mosebok - Exodus maximus
Herren viser kvar skapet skal stå. Men kvar skal det stå? Der han vil det skal stå.
Eg trur ikkje dette vil utvikle seg til ei full bibellesing, men etter å ha runda fyste mosebok var det ganske lett å byrje på andre. Eg merkar tredje er tyngre i fråsparket.
Som ganske mange veit, og ganske mange ikkje veit, er den sentrale protagonisten i andre mosebok Moses, motivet er utferda frå Egypt, antagonisten er denne Herren (for hvilket Farao berre er eit middel), og temaet ser ut til å vere at Herren verkelig skal setje Israels folk på prøve. Det klarar han ganske grundig. Det går ut over egyptarane, som rammast av uår, epidemiar, massemord med meir, og det går ut over israelsfolket sjølve, som titt og ofte finn på ting som å syte, klage og andre ting som gjer at Moses må rykke ut og forhandle med Herren om dei 600.ooo jødane sin blotte overleving.
Og Herren? Han framstår ikkje akkurat som slik den norske statskyrkja framstiller han:
Israelsfolket sukka og klaga over trældomen sin, og ropet deira om trældomen steig opp til Gud. Gud høyrde sukka deira, og han kom i hug pakta si med Abraham, Isak og Jakob. 2.23-24
Kva gjorde den allmektige og altsjåande gud før han høyrde sukka? Det gjekk ein god del tiår, minst. Tok han ut overtid? Dette er litt fjåsete, men poenget er at karakterane er mangefasetterte - også guden. Eg vert stadig overraska over lunene og dei uforklarlige spela og testane som vert sette opp. Kva er hensikta? I sanning uransakelig. Og slettes ikkje barmhjertig!
Så i og med at eg føreset at bibelen er eit litterært verk skapt av menneske, så er det to spørsmål: kvifor vart historiene forma på denne måten. Kva tente det til med alle konfliktene, det uforutsigbare, det beint fram kyniske? Og korleis har dette vorte omtolka til dei mange gudsframstillingane vi har i dag.
Er det ikkje nokon kristne der ute som har nokon svar?
Eg trur ikkje dette vil utvikle seg til ei full bibellesing, men etter å ha runda fyste mosebok var det ganske lett å byrje på andre. Eg merkar tredje er tyngre i fråsparket.
Som ganske mange veit, og ganske mange ikkje veit, er den sentrale protagonisten i andre mosebok Moses, motivet er utferda frå Egypt, antagonisten er denne Herren (for hvilket Farao berre er eit middel), og temaet ser ut til å vere at Herren verkelig skal setje Israels folk på prøve. Det klarar han ganske grundig. Det går ut over egyptarane, som rammast av uår, epidemiar, massemord med meir, og det går ut over israelsfolket sjølve, som titt og ofte finn på ting som å syte, klage og andre ting som gjer at Moses må rykke ut og forhandle med Herren om dei 600.ooo jødane sin blotte overleving.
Og Herren? Han framstår ikkje akkurat som slik den norske statskyrkja framstiller han:
Israelsfolket sukka og klaga over trældomen sin, og ropet deira om trældomen steig opp til Gud. Gud høyrde sukka deira, og han kom i hug pakta si med Abraham, Isak og Jakob. 2.23-24
Kva gjorde den allmektige og altsjåande gud før han høyrde sukka? Det gjekk ein god del tiår, minst. Tok han ut overtid? Dette er litt fjåsete, men poenget er at karakterane er mangefasetterte - også guden. Eg vert stadig overraska over lunene og dei uforklarlige spela og testane som vert sette opp. Kva er hensikta? I sanning uransakelig. Og slettes ikkje barmhjertig!
Så i og med at eg føreset at bibelen er eit litterært verk skapt av menneske, så er det to spørsmål: kvifor vart historiene forma på denne måten. Kva tente det til med alle konfliktene, det uforutsigbare, det beint fram kyniske? Og korleis har dette vorte omtolka til dei mange gudsframstillingane vi har i dag.
Er det ikkje nokon kristne der ute som har nokon svar?
søndag, februar 07, 2010
1. mosebok - Røff genese
I byrjinga var Ordet, og Ordet var hjå Gud. Sidan vart det berre verre.
Eg har ein fin bibel i brunt lammeskinn som eg somme tider plukkar opp. Eg er praktiserande ateist, og eg har den frå den tida eg var ikkje-praktiserande statskyrkjekristen (dvs. like lite kristen som eg eg no). Den var ei gåve frå mormora mi til konfirmasjonen.
Så eg bestemde meg for å lese fyste mosebok. Eg visste jo kva det gikk i - eg har lest byrjinga før, og vi gjekk jo gjennom det på ungdomsskulen. Men altså ...
Og dei sette seg i meg desse 65 sidene. Ikkje fordi dei er guddommelege, for det trur eg ikkje, men fordi dei er så djupt menneskelige. Dei skjær gjennom tid og rom - i det heile å lese noko som vart skrive for godt over 2000 år sidan i midtausten, og som har påverka heile vår kultur så mykje - desse gjetarane som reiste ikring i området mellom Irak, Syria, Israel og Egypt. Og alle desse kryptiske folkeslaga som er forsvunne for lenge sidan utan anna spor enn eit ord i denne boka.
Men det er to ting som slår meg mest. For det første persongalleriet. Særlig Jakob, han som vart kalla Israel - han som strider mot gud, som vart stamfaren til Israels folk gjennom å lure det til seg - eit israels folk frå fire ulike mødre. Eller Josef, som gjekk til topps i tidas stormakt Egypt. Korleis slektslekkja og individa fyller kvarandre med meining, for allt er slekt, men slekta er kva du gjer den til.
Det andre er dei språklege tomromma. Boka er på 65 små sider. På den tida beskriv dei skapinga, sydefallet, syndefloden, Abrahams utreise, Isak, Jakob, Josef, Sodoma, Gomorra - ganske mykje. Og ganske ordknapt. Denne ordknappheita vibrerar av meining. Særlig når den leggast fram i form av mysterie. Kvifor var det feil å ete av visdomstreet? Kva var det med nett kunnskap som var syndig? Eg har aldri forstått det. Og kva var det med Jakob som gjorde at han vart den utvalde stamfaren?
Då kom det ein mann og stridde med han heilt til morgonen grydde. Då mannen såg at han ikkje kunne vinna over han mrørde han ved hofteskåla hans, og hofteskåla åt Jakob gjekk or ledd medan han stridde med han. Og han sa: Slepp meg, for dagen gryr! Men Jakob sa: Eg slepper deg ikkje utan at du velsignar meg. Då sa han til han: Kva er namnet ditt? Han svara: Jakob. Han sa: du skal ikkje heita Jakob lenger, men Israel (den som strider med Gud), for du har stridd med Gud og menneske og vunne. (33.24-28).
Så får vi sjå om oppfølgjaren er like bra.
Eg har ein fin bibel i brunt lammeskinn som eg somme tider plukkar opp. Eg er praktiserande ateist, og eg har den frå den tida eg var ikkje-praktiserande statskyrkjekristen (dvs. like lite kristen som eg eg no). Den var ei gåve frå mormora mi til konfirmasjonen.
Så eg bestemde meg for å lese fyste mosebok. Eg visste jo kva det gikk i - eg har lest byrjinga før, og vi gjekk jo gjennom det på ungdomsskulen. Men altså ...
Og dei sette seg i meg desse 65 sidene. Ikkje fordi dei er guddommelege, for det trur eg ikkje, men fordi dei er så djupt menneskelige. Dei skjær gjennom tid og rom - i det heile å lese noko som vart skrive for godt over 2000 år sidan i midtausten, og som har påverka heile vår kultur så mykje - desse gjetarane som reiste ikring i området mellom Irak, Syria, Israel og Egypt. Og alle desse kryptiske folkeslaga som er forsvunne for lenge sidan utan anna spor enn eit ord i denne boka.
Men det er to ting som slår meg mest. For det første persongalleriet. Særlig Jakob, han som vart kalla Israel - han som strider mot gud, som vart stamfaren til Israels folk gjennom å lure det til seg - eit israels folk frå fire ulike mødre. Eller Josef, som gjekk til topps i tidas stormakt Egypt. Korleis slektslekkja og individa fyller kvarandre med meining, for allt er slekt, men slekta er kva du gjer den til.
Det andre er dei språklege tomromma. Boka er på 65 små sider. På den tida beskriv dei skapinga, sydefallet, syndefloden, Abrahams utreise, Isak, Jakob, Josef, Sodoma, Gomorra - ganske mykje. Og ganske ordknapt. Denne ordknappheita vibrerar av meining. Særlig når den leggast fram i form av mysterie. Kvifor var det feil å ete av visdomstreet? Kva var det med nett kunnskap som var syndig? Eg har aldri forstått det. Og kva var det med Jakob som gjorde at han vart den utvalde stamfaren?
Då kom det ein mann og stridde med han heilt til morgonen grydde. Då mannen såg at han ikkje kunne vinna over han mrørde han ved hofteskåla hans, og hofteskåla åt Jakob gjekk or ledd medan han stridde med han. Og han sa: Slepp meg, for dagen gryr! Men Jakob sa: Eg slepper deg ikkje utan at du velsignar meg. Då sa han til han: Kva er namnet ditt? Han svara: Jakob. Han sa: du skal ikkje heita Jakob lenger, men Israel (den som strider med Gud), for du har stridd med Gud og menneske og vunne. (33.24-28).
Så får vi sjå om oppfølgjaren er like bra.
tirsdag, februar 03, 2009
Youngstorget-Snåsa tur-retur.
Bjarne Håkon Hanssen, Olav Gunnar Ballo og Helga Pedersen kastar seg på den alternative bølgja. Det må dei jo berre gjere, men eg synest ikkje det er for lite å forlange at dei bør
1) tydelig skilje sine roller som politikarar og privatpersonar når dei kjem med slike utsegn. Dette er ikkje uskuldige utsegner, dei er ein miks av religiøse, ideologiske, verdimessige uttrykk. Er dette måten Ap og SV forheld seg til religion og vitskap?
2) om dette vert sagt i politisk augemed, ta dei konsekvensane som følgjer i helse-og forskingspolitikken, nemlig ei endring i pengestraumen over på sine føretrekte behandlingsformer. Dei bør også ta helsekonsekvensen av desse behandlingsformene.
Som Prof. Kristian Gundersen sa, så er dette verknader som har vorte omfattande studert. Når Helga Pedersen seier ho er lei av den arrogante haldninga til dei som avviser Snåsamannen sine evner, så er det ingen ting anna enn særs ignorant ovanfor den kunnskapen og innsatsen som har vore gjort på desse tinga. Berre fordi ein sjølv syns, betyr det ikkje at verden skal sirkle kring din intuisjon.
Eg kan gjerne gjenta meg sjølv frå førre blog-post: Noreg er ingen stor forskingsnasjon. Utsegner som dette, om dei skal setjast inn i ein helsefaglig kontekst, gjer helsefaglig forsking til narr. Om det skal sjåast på innan ein livssynskontekst så er det ganske tradisjonelle religiøse ytringar. Ballo, Pedersen og Hanssen bør bestemme seg for kva korg dei vil legge uttalingane si så raskt som råd.
Ellers kan vi føre inn kreasjonismen i skulen med det same.
1) tydelig skilje sine roller som politikarar og privatpersonar når dei kjem med slike utsegn. Dette er ikkje uskuldige utsegner, dei er ein miks av religiøse, ideologiske, verdimessige uttrykk. Er dette måten Ap og SV forheld seg til religion og vitskap?
2) om dette vert sagt i politisk augemed, ta dei konsekvensane som følgjer i helse-og forskingspolitikken, nemlig ei endring i pengestraumen over på sine føretrekte behandlingsformer. Dei bør også ta helsekonsekvensen av desse behandlingsformene.
Som Prof. Kristian Gundersen sa, så er dette verknader som har vorte omfattande studert. Når Helga Pedersen seier ho er lei av den arrogante haldninga til dei som avviser Snåsamannen sine evner, så er det ingen ting anna enn særs ignorant ovanfor den kunnskapen og innsatsen som har vore gjort på desse tinga. Berre fordi ein sjølv syns, betyr det ikkje at verden skal sirkle kring din intuisjon.
Eg kan gjerne gjenta meg sjølv frå førre blog-post: Noreg er ingen stor forskingsnasjon. Utsegner som dette, om dei skal setjast inn i ein helsefaglig kontekst, gjer helsefaglig forsking til narr. Om det skal sjåast på innan ein livssynskontekst så er det ganske tradisjonelle religiøse ytringar. Ballo, Pedersen og Hanssen bør bestemme seg for kva korg dei vil legge uttalingane si så raskt som råd.
Ellers kan vi føre inn kreasjonismen i skulen med det same.
mandag, september 29, 2008
Evolusjon, sanning og helse
Med Palin som republikansk kandidat for VP-posten i USA er kreasjonisme framleis aktuelt. Fordi denne typen fundamentalistisk kristendom er i vekst, er dette noko som også angår biologar.
Ledaren i Nature, og denne reportasja frå NYT retta interessa mi mot emnet i denne omgangen.
"Sanning" er eit svært problematisk uttrykk, i biologien som i alle andre samanhengar. Naturvitskapen kan ikkje påberope seg ein priviligert tilgong til sanninga. Ein har dessutan trusfridom.
Forsking er ein svinedyr aktivitet, og dei fleste plassar rettferdiggjerast den gjennom produksjonen av teknologi.
Hjå biologien kan ein seie at framskritta som er gjort i medisinen det siste århundret er resultatet av biologisk naturvitskap. Medisin er fundert på biologi.
Om ein set saman dette med eit velkjent kredo i biologien:
"Nothing in biology makes sense exept in the light of evolution" (Dobzhansky, 1973)
så vil det å fornekte evolusjonsteorien også vere å setje spørsmålsteikn med den teknologien som er produsert med denne som reiskap. Ein kan sjølvsagt seie at det er andre teoriar som også kan produsere denne teknologien. Det kan ein så klart seie.
USA er moglegheitene sitt land, så i staden for å bruke ressursane på å bevise kreasjonismen, som dei allereie har nok bevis for i sine hjerter, bør dei kanskje etablere ein bio-kreasjonistisk industri?
Eg ventar spent på artiklar.
mandag, mars 03, 2008
Aristoteliske restar - Naturvitskapen sin teleologi etter renessansen.
Her er ein idé eg fekk til ei semesteroppgåve i filosofi.
Aristoteles hadde stor påverknad på naturfilosofien gjennom antikken og middelalderen med sin teleologiske årsaksmodell for endring. Etter renessansen vart kausalitetslova den einaste gyldige årsaksforklaringa innan det som etter kvart kallast naturvitskapen. Men har ein lukkast i å kaste av seg teleologien? I denne oppgåva vil eg sjå på skjæringa mellom Aristoteles’ teleologiske tenkning, og den omveltninga i naturvitskapen som skedde i renessansen, med hovudvekt på Descartes’ etablering av vitskaplig metode.
Innfallsvinkel:
Aristoteles hadde stor innflytelse på naturfilosofien, som seinare utvikla seg til det som er naturvitskapen. Han var oppteken av å forklare korleis endring skjer i verda ikring oss, og postulerte dei fire årsakene
1) formålsårsaka – det som ting skal tene til.
2) den bevirkande årsaka – kva som konkret fører til endringa.
3) den stofflige årsaka – eigenskapane, identiteten til stoffet involvert i endringa.
4) den formale årsaka – realiseringa av naturen til det medvirkande.
1) og 4) er årsaksprinsipp som er klart teleologiske. Til grunn for desse ligg tanken om at alle ting har ein trang til å finne sin plass innan eit større system, og til å realisere sitt potensiale innan dette systemet. Dei 4 årsakene vart toneangivande gjennom heile middelalderen, då dei vart tolka inn i eit kristent verdsbilete.
Ved renessansen vart derimot dei 4 årsakene erstatta med ei årsak, nemlig kausalitetslova. Ein kan seie at Aristoteles’ bevirkande årsak dekker kausalitetslova, og at den stofflige årsaka fell inn under kausalitetslova ved utvikling av teoriar om stoff si samansetjing.
Frå renessansen og til i dag må ein altså halde seg til kausalitetslova og den hypotetisk-deduktive metode ved utarbeiding av naturvitskaplige teoriar. Likevel er det ein og anna episode i den nyare vitskapshistoria som vitnar om at ein ikkje har klart å riste av seg Aristoteles si teleologiske årsakstenkning.
Eit av dei mest tydlige eksempela er den retninga innan biologien etter Darwin som kryssa den sterkaste sin rett med ein Hegeliansk tanke om historia sin teleologiske frammarsj – eugenetikken. Eit anna eksempel er den logiske positivismen. Begge desse eksempela er del av det ein kan kalle ei ideologisk overbygning i naturvitskapen, og ei drøfting av desse kan inkludere kva plass naturvitskapen skal ha i samfunnet (kva skal den tene til?).
Det eg derimot ønskjer å sjå på her, er trekk som ligg meir immanent i naturvitskapen sine føresetnader. Her kan det vere interessant å ta tak i vitskapen som eit fornuftig, logisk system. Å fremje ein ufornuftig vitskap fell mest på si eiga urimeligskap. Kausallova føreset logikk, og den hypotetisk-deduktive metode likeeins. Logikken kviler i seg sjølv, og vitskaplige arbeid må følgje denne.
Det å sjå på logikken som eit tilgrunnliggjande heile som ein ikkje stiller spørsmål ved, som noko teleologisk, gjer det mogleg å setje naturvitskapen i eit perspektiv som tydleggjer det naturvitskaplige prosjektet. Eg seier ikkje at det nødvendigvis er noko gale med at ein har med dette som ei årsak, men ein kan seie at det er ein metafysisk føresetnad. Slik vil eit naturvitskaplig prosjekt ligge i eit spenningsfelt mellom den teleologiske logikken, der naturlovene følgjast, og det at ein ikkje kan hevde ei evig sanning innan naturvitskap (altså at ein ikkje kan hevde ei tru på same måten som for eksempel i religion).
Aristoteles hadde stor påverknad på naturfilosofien gjennom antikken og middelalderen med sin teleologiske årsaksmodell for endring. Etter renessansen vart kausalitetslova den einaste gyldige årsaksforklaringa innan det som etter kvart kallast naturvitskapen. Men har ein lukkast i å kaste av seg teleologien? I denne oppgåva vil eg sjå på skjæringa mellom Aristoteles’ teleologiske tenkning, og den omveltninga i naturvitskapen som skedde i renessansen, med hovudvekt på Descartes’ etablering av vitskaplig metode.
Innfallsvinkel:
Aristoteles hadde stor innflytelse på naturfilosofien, som seinare utvikla seg til det som er naturvitskapen. Han var oppteken av å forklare korleis endring skjer i verda ikring oss, og postulerte dei fire årsakene
1) formålsårsaka – det som ting skal tene til.
2) den bevirkande årsaka – kva som konkret fører til endringa.
3) den stofflige årsaka – eigenskapane, identiteten til stoffet involvert i endringa.
4) den formale årsaka – realiseringa av naturen til det medvirkande.
1) og 4) er årsaksprinsipp som er klart teleologiske. Til grunn for desse ligg tanken om at alle ting har ein trang til å finne sin plass innan eit større system, og til å realisere sitt potensiale innan dette systemet. Dei 4 årsakene vart toneangivande gjennom heile middelalderen, då dei vart tolka inn i eit kristent verdsbilete.
Ved renessansen vart derimot dei 4 årsakene erstatta med ei årsak, nemlig kausalitetslova. Ein kan seie at Aristoteles’ bevirkande årsak dekker kausalitetslova, og at den stofflige årsaka fell inn under kausalitetslova ved utvikling av teoriar om stoff si samansetjing.
Frå renessansen og til i dag må ein altså halde seg til kausalitetslova og den hypotetisk-deduktive metode ved utarbeiding av naturvitskaplige teoriar. Likevel er det ein og anna episode i den nyare vitskapshistoria som vitnar om at ein ikkje har klart å riste av seg Aristoteles si teleologiske årsakstenkning.
Eit av dei mest tydlige eksempela er den retninga innan biologien etter Darwin som kryssa den sterkaste sin rett med ein Hegeliansk tanke om historia sin teleologiske frammarsj – eugenetikken. Eit anna eksempel er den logiske positivismen. Begge desse eksempela er del av det ein kan kalle ei ideologisk overbygning i naturvitskapen, og ei drøfting av desse kan inkludere kva plass naturvitskapen skal ha i samfunnet (kva skal den tene til?).
Det eg derimot ønskjer å sjå på her, er trekk som ligg meir immanent i naturvitskapen sine føresetnader. Her kan det vere interessant å ta tak i vitskapen som eit fornuftig, logisk system. Å fremje ein ufornuftig vitskap fell mest på si eiga urimeligskap. Kausallova føreset logikk, og den hypotetisk-deduktive metode likeeins. Logikken kviler i seg sjølv, og vitskaplige arbeid må følgje denne.
Det å sjå på logikken som eit tilgrunnliggjande heile som ein ikkje stiller spørsmål ved, som noko teleologisk, gjer det mogleg å setje naturvitskapen i eit perspektiv som tydleggjer det naturvitskaplige prosjektet. Eg seier ikkje at det nødvendigvis er noko gale med at ein har med dette som ei årsak, men ein kan seie at det er ein metafysisk føresetnad. Slik vil eit naturvitskaplig prosjekt ligge i eit spenningsfelt mellom den teleologiske logikken, der naturlovene følgjast, og det at ein ikkje kan hevde ei evig sanning innan naturvitskap (altså at ein ikkje kan hevde ei tru på same måten som for eksempel i religion).
fredag, desember 01, 2006
Kirke + stat = ?

Sist med det siste, men likevel har vi fått med oss at statskirke-debatten har blussa opp i det ganske land. Som rimelig er, går islamsk råd inn for å avskaffe ordninga. Også eit utval av frikirkene har gjort det same, herunder vår kontakt i kristen-norge, Pastor Torp. Også innan statskyrkja sjølv er ein delte i spørsmålet Kyrkje/stat utvalet har vore ganske klare i si tilråding til kulturministeren.
Dei som har utmerka seg som for statskyrkja, er Arbeiderpartiet, Senterpartiet og LO (!). Alle argumenter for ei brei og inkluderande folkekyrkje, med politisk styring som garantist. Dessutan hindrar ein å få A og B medlemmar i kyrkja, seier trond Giske, som antakelig har vore B-medlem sida han vart føydd. Når ein føyer til at Jens Stoltenberg aldri har vorte døypt, og Gerd Liv Valla er gammal raddis, så er det lett å forstå irritasjonen til kristenfolket.
Så kva vil skje om ein skiljer kyrkje og stat? Antakelig vil ein få ei "Den Norske Protestantiske kyrkje", som rest etter statskyrkja. Her vil ein ikkje automatisk verte innmeldt. Ein vil difor oppleve eit visst medlemstap. Vidare vil det oppstå ueinigheiter innan denne kyrkja, og det vil skilje seg ut eigne kyrkjesamfunn, som for eksempel Stord Konservative Kyrkjelag, eller Os Homoerotiske Gudssamfunn. Pastor Torp i si kyrkje vil kunne nekte å vie par med for eksempel barn utanfor ekteskapet, om han vil det. Dei vil då kunne vie seg i Troms Lausaktige Gudssamfunn, som har eit noko meir liberalt syn på ting.
Og, sidan Gerd Liv og Trond ikkje gadd å fornye medlemskapen, så er kyrkjesamfunna kvitt to plager. Islamsk råd er nøgde, fordi dei kjenner seg meir likebehandla.
Hurra!
onsdag, november 15, 2006
Pastor Torps blogg
Hei, folkens. Sjekk ut Pastor Torp sin blogg, under "Bloggar", og join debatten. Hugs debattreglar:)
fredag, september 29, 2006
Intelligent design
.jpg)
I går vitja intelligent design (ID)-forkjemparen Paul Nelson frå Discovery Institute Studentersamfunnet i Bergen. Intelligent design går kort fortalt ut på at det ein observerer i biologien ikkje kan forklarast av evolusjonsteorien aleine. Ved å legge fram ein teori om ein skapande intelligens, vil ein på ein meir fullstendig måte kunne forklare mange av dei gåtene biologien i dag ikkje kan svare på.

Det er mange måtar ein kan sjå på forholdet ID/konvensjonell naturvitskap. Min hovedkritikk av ID-røyrsla er at dei ikkje har forstått naturvitskapen, og at naturvitskapen og religionen er vesensulik.
ID har som hypotese ein virksom intelligens, og, som Nelson sa, har ein ikkje i dag ein fullstendig teori som kan anvendast, men ein jobbar på spreng med å utvikle denne. Det er ingen problem å lage ein teori som kan forklare alt, når ein har målet klart. Den teorien vil forklare alt, vere ufalsifiserbar, og dermed meiningslaus. Kva meiner røyrsla vil vere anomaliane i sin teori? For ein må i naturvitskapen seie at denne modellen er heilt garantert feil, og om 100 år vil dei ha ein meir dekkande forklaringsmodell. Om ein leitar etter ei endelig sanning, så er ikkje naturvitskap staden å leite, fordi denne jobbar utifrå den absolutt motsette haldninga. Sanninga innan religionen (dette kan ein sikkert diskutere, men eg ser det gjennom ein ganske protestantisk vinkel) går gjennom trua (for dei som er interesserte, sjå gjerne Kierkegaard si trusoppfattning).
Så om ID vert ein del av verktyboksen til til biologen, kva skal ein så bruke det til?
onsdag, august 30, 2006
Big questions, big questions...

Det er snakk om Gud. Finnast Gud? O'dette spørsmål, som er like gammalt som mennesket sjølv! Eg er sjølv vaksen opp i sekulære omgivnader. Eg kjenner ikkje den religiøse kjensla i meg. Den religiøse kjensla må jo vere forutsetninga, slik eg ser det for religiøsitet, iallefall for kristen religiøsitet, då ein her har ei uttalt TRUS-bekjenning. Ein har ikkje bevis for Gud sin eksistens, altså må det vere fundamentert i ei religiøs, subjektiv kjensle.
Til no har eg betegna meg sjølv som agnostikar. Dette fordi eg har meint at å bevise ein guddommelig eksistens er utanfor våre grenser. Likeeins har eg meit at ateismen er like umogleg, sidan ein då bestemt seier at guden ikkje finnast, sjølv om vi ikkje har nokon forutsetningar for å motbevise dette.
Av alle var det Stephen Hawking gjorde at agnostisismen vart problematisert. Han sa det så enkelt at bevisbyrda er på dei religiøse si side, og intill då tek ein eit ateistisk standpunkt. Eg tenker slik at den agnostiske argumentasjonen eg har brukt, per definisjon gjer det umogleg å utelukke omtrent noko som heldst som ikkje umiddelbart kan gjendrivast med argument, eller som per def er umogleg å bevise eller motbevise, det vere seg flygande spagettimonster, Odin og Tor, eller den kristne gud.
torsdag, juni 22, 2006
Hevnmentalitet, eller Hammurabi sin kode.

Hammurabi sin kode. Foto frå Babylon circa 1750 f. kr.
Dette vert ein liten link frå innlegget om Sundbø. Eg kom over ein artikkel om Sharia lovene i Dagbladet Magasinet, der det stillast spørsmål om hevnmentaliteten i desse; auge for auge, tann for tann.
Dette finn ein både i Islam sine Sharia Lover, som var eit forsøk på å tilpasse før-islamske sedvaner til Islam ved å gi dei hjemmel i Koranen (samla circa 650 e.kr.). Dei same strøymningane finn ein i Bibelen sitt gamle testamente (den hebraiske bibel, samla mellom 5. og 2. århundre BC) , der "auge-for-auge" sitatet er henta. Og begge desse strøymningane, frå den nære midtausten, finn ein nedskrive i Babylon, under kongen Hammurabi (1728 BC-1686 BC), kalla Hammurabi sin kode. Desse lovene vart skrive i stein, og sett til offentlig skue (diverre var mange analfabetar i det gamle Babylon, men det var inga unnskyldning om du vart teke i omgang med naboen for eksempel). Den var ein av fleire liknande lovverk som vart utvikla i denne regionen på denne tida, og som ein seinare finn att i den hebraiske bibelen og Koranen. I Babylon representerte det eit skritt i retning rettsstaten sidan lovene var opne til å lese for alle, og dei skulle vere like for alle. Det at noko er skrive i stein kjem visst frå denne tida.
Til tross for at enkelte har argumentert mot ein del av den praksisen som dikterast i dei gamle lov-tradisjonane frå midt-austen, ser det ut til at Hammurabi har fått vidareført eit og anna



Mot: Jesus Kristus
Mot: Lause dame
For: Kong Hammurabi av Babylon
Abonner på:
Innlegg (Atom)